دلایل اجتماعی شیوع اعتیاد در جامعه

دسته: حقوق و اجتماع , مطالب برگزیده
بدون دیدگاه
دوشنبه - 2 اسفند 1395


دلایل اجتماعی شیوع اعتیاد در جامعه

دلایل اجتماعی شیوع اعتیاد در جامعه

 

839330495

25 سالگی بیشترین سن وابستگی

 پژوهشگر اعتیاد مرکز تحقیقات سوءمصرف و وابستگی به مواد دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی گفت: سن ۱۷ تا ۲۲ سالگی، بیشترین سن شروع و ۲۵ تا ۳۵ سالگی بیشترین شیوع وابستگی به سوءمصرف مواد در کشور است.

 نورا حسینی: امید مسّاح؛ درمانگر و پژوهشگر اعتیاد، مرکز تحقیقات سوءمصرف و وابستگی به مواد، دانشگاه علوم بهزیستی و توان‌بخشی با تشریح ۳ عامل اصلی بروز اعتیاد در جامعه گفت: درباره چرایی اعتیاد زیاد سخن گفته‌شده و شاید پرداختن مجدد به این شرح که اعتیاد یک بیماری زیستی روانی اجتماعی است، تکراری بر گفته‌های پیشین باشد. معضلی که بروز آن معمولاً ناشی از تجمیع عوامل زمینه‌ای بسیاری در هریک از سه محور اصلی ذکرشده است.

درواقع تلفیقی از ۱. عوامل زیستی مثل خصوصیات ژنتیک، عوامل روانی مثل وقایع پرنقش زندگی، افسردگی، اضطراب، ۲. خصوصیات شخصیتی و رفتاری (ازجمله: عزت‌نفس اندک، خویشتن‌داری ضعیف، خلق‌وخو، ضعف مهارتهای مقابله‌ای و…) و ۳. عوامل اجتماعی (مثل خانواده، مدرسه، ارتباط با همسالان، تأثیرات محیطی و اجتماعی برآمده از سرمایه‌های اجتماعی جامعه و…) بسترساز بروز اعتیاد است.

وی با اشاره به تشریح عوامل اجتماعی اعتیاد گفت: فقر، بیکاری، مهاجرت، حاشیه‌نشینی، زندگیهای قومی و قبیله‌ای، نبود و کمبود سرمایه‌های اجتماعیِ مثبت و زایا، نبود و کمبود زمینه‌های مناسب در جهت افزایش نشاط اجتماعی، خانواده پرتنش، در دسترس بودن مواد و … ازجمله مشکلات اجتماعی هستند که می‌توانند سبب‌ساز آسیبهای اجتماعی و البته اعتیاد شوند.

رفع برخی از این معضلات مستلزم برنامه‌های کلان اقتصادی و برخی دیگر برنامه‌های ارتقای فرهنگی است. متأسفانه دنیای امروز علی‌رغم حرکت به‌سوی دهکده جهانی و امحای مجازی مرزها، انزوا و تنهایی بیش‌تری را برای نسل جدید و نوباوگان فراهم کرده و حضور در شبکه‌های اجتماعی در فضای مجازی موجب تضعیف جمعی بودن و جمع‌پذیری شده است.

 به گفته این پژوهشگر مسایل اجتماعی افرادی که انزواطلب بوده، ارتباطات و مشارکتهای اجتماعی ضعیفی دارند و تعلق‌خاطر زیادی به خانواده و… ندارند، در معرض آسیب بیش‌تر خواهند بود. قوانین سنتها و رسوم از طریق خانواده، قوانین سنتها و رسوم از طریق خانواده، همسایه، اطرافیان و بخشهای مختلف جامعه فرد را کنترل می‌کند و هرچه تعلق به این واحدها بیش‌تر باشد، کنترل‌پذیری بیش‌تر است همسایه، اطرافیان و بخشهای مختلف جامعه فرد را کنترل می‌کند و هرچه تعلق به این واحدها بیش‌تر باشد، کنترل‌پذیری بیش‌تر است. کنترل و نظارت اجتماعی ابزار مهمی در مصون داشتن افراد از آسیبهای اجتماعی است.

وی ادامه داد: دلبستگی، تعهد، خودکنترلی و قانون‌پذیری در جامعه از عوامل محافظت‌کننده اجتماعی مهم است و هرچه فرد نقش و مسؤولیت و ارتباطات بیش‌تر اجتماعی می‌یابد، تاب‌آوری او نیز بیش‌تر می‌شود. برعکس هرچه این خصوصیات کمتر باشد، اعتیادپذیری شخص بیش‌تر می‌شود.

بودن در جمع و در معرض دید و قضاوت دیگران، از طریق تقویت قانون‌مداری و قانون‌پذیری، عامل محافظت‌کننده قدرتمندی برای فرد در برابر بحرانهاست و این شرایط منجر به افزایش حس همکاری و هنرِ کمک خواستن در افراد می‌شود که از ملزومات حل مسایل و مشکلات زندگی است. هر قدر شبکه ارتباطات واقعی افراد گسترده‌تر باشد، بیش‌تر از آسیبهای اجتماعی مصون خواهند بود.

وجود اشکالات اساسی در ارکان اقتصادی و معیشتی جامعه (همچون شغل و درآمد مناسب و مسکن) و نقصان در سرمایه‌های اجتماعی و نشاط اجتماعی از یک‌سو و مجاورت با ۱. بزرگ‌ترین تولیدکننده تریاک جهان و ۲. مواجهه با موج وسیعی از مواد محرک صناعی در دهه اخیر از دو سوی دیگر، جوانان را در مرکز برمودایِ خطر و آماج حملاتِ سوق‌دهنده به تجربه و اقدام به انواع رفتارهای پرخطر و بزه قرار داده است.

هر قدر شبکه ارتباطات واقعی افراد گسترده‌تر باشد، بیش‌تر از آسیبهای اجتماعی مصون خواهند بود مساح ادامه داد: سرمایه اجتماعیِ مثبت، ظرفیت و گوهری اجتماعی است که ضمن تقویت همکاری و مسؤولیت‌پذیری بین افراد و ارکان یک جامعه، پویش و میل به آرمانهای واحد و متعالی را قدرت و سرعت می‌بخشد. چنان‌چه در جامعه‌ای میزان سرمایه اجتماعی پایین باشد، آن جامعه به تله اجتماعی گرفتار خواهد شد.

تله اجتماعی یعنی نبود هریک از مصادیق سرمایه اجتماعی؛ یعنی نبود اعتماد و اطمینان، رواج فساد اداری ‌اقتصادی، قانون‌گریزی، احساس ترس و عدم امنیت و عدالت و…؛ و اینها همه، موجب احساس یأس و ناامیدی و سرخوردگی در گروه کثیری از جامعه و متعاقباً خروج از مسیر صحیح و التجاء به انواع میانبُرها و ارتکاب انواع جرایم و ناهنجاریها می‌شود. منافع‌ جمع ایجاب می‌کند که همه با هم همکاری و قانون را رعایت کنند و این میسر نمی‌شود، مگر این باور که «دیگران هم همکاری و رعایت می‌کنند» وجود داشته باشد.

وی با بیان این‌که طبق رده‌بندی سازمان جهانی بهداشت، ایران در رتبه ۱۱۴ در زمینه شادی قرار داشته و آمار بالای افسردگی و مصرف مواد محرک و شادی‌آفرین و مشروبات الکلی و حتی مواد مخدر، هشدار و صاحب‌نظران معتقدند در نشاط و شادیهای اجتماعی ما در ارتباطات کلامی متوقف شده‌ایم و از ارتباطات رفتاری و احساسیِ واقعی و مناسبتهای گروهی و جمعی نشاط‌آور کمتر بهره می‌بریم نشانه‌ای است از این موضوع گفت: صاحب‌نظران معتقدند در نشاط و شادیهای اجتماعی ما در ارتباطات کلامی متوقف شده‌ایم و از ارتباطات رفتاری و احساسی واقعی و مناسبتهای گروهی و جمعی نشاط‌آور کمتر بهره می‌بریم.

تفریحات غیرکلامی، عمدتاً منفعلانه و شامل رفتن به رستوران، پاساژ گردی، تماشای تلویزیون، بازیهای کامپیوتری و پرسه و جولان در فضای مجازی و مشابه آنهاست. نشاط و شادی واقعی و جمعی از عوامل محافظت‌کننده قوی در برابر اعتیاد است.

در حضور تعقل و منطق، چنان‌چه خواسته‌ها از داشته‌ها بالاتر باشد (خواسته معقول و به‌حق)، درحالی‌که شایستگی و استعداد خواسته‌های بیش‌تر وجود داشته باشد، احساس محرومیت ایجاد خواهد شد که موجب کاهش نشاط و شادی است. در کشوری مثل ایران با این همه پتانسیل و خواسته‌های به‌حق مردم، اگر داشته‌ها از خواسته‌ها کمتر باشد، با موقعیت ژئوپلتیک کشور، بروز و شیوع روزافزون معضلی بنام اعتیاد دور از ذهن نیست.

 عوامل کاهش نشاط اجتماعی

این پژوهشگر اجتماعی با برشمردن عوامل کاهش نشاط اجتماعی گفت: مشکلات بافت شهری و ترافیک و آلودگیهای مختلف، سرانه پایین فضاهای فرهنگی، سبز و ورزشی، مشکلات اقتصادی و پیامدهای صنعتی شدن و… از دیگر دلایل کاهش نشاط و شادی در شهرهاست. پدیده‌های دیگر حاصل از مدرنیته و زندگی صنعتی و شهری مثل بی‌نظمی و هنجارشکنیهای اجتماعی، تعارضات فرهنگی و باورها و تغییرات رفتارهای اجتماعی، عادی شدن بعضی ضد ارزشها مثل کم‌شدن روحیه تعاون و هم‌دلی و نوع‌دوستی که از مضامین سرمایه اجتماعی هستند و… نیز از عوامل کاهش نشاط اجتماعی است.

به گفته وی نشاط فقط خنده و طنز نیست؛ احساس نشاط حسی درونی و درعین حال اصیل، مثبت و بادوام تصور می‌شود. اگر نشاط بادوام و اصیل و شادی واقعی ایجاد نشود، جامعه به شادیهای کاذب، کوتاه و گذرایی چون مصرف مواد، الکل و غیره رو کرده و مصرف همین مواد چون سیکلی معیوب، متعاقباً اندوه و افسردگی (کاهش بیش‌تر نشاط) را به دنبال خواهد داشت.

امید به آینده، ارضای نیازهای عاطفی و مقبولیت اجتماعی سه عامل اصلی تأثیرگذار در نشاط اجتماعی در مطالعه‌ای در تهران دانسته شده است و تحقق اینها در گرو عزم جزم تمامی آحاد جامعه است تا بتوان این پیامد شوم را ریشه‌کن کرد. پیامدی که بخش فعال و زاینده جامعه را در امید به آینده، ارضای نیازهای عاطفی و مقبولیت اجتماعی سه عامل اصلی تأثیرگذار در نشاط اجتماعی در مطالعه‌ای در تهران دانسته شده است تیررس دارد.

 فاصله زمانیِ اولین مصرف تا بیخانمانی بهشدت کاهشیافته است

مساح با تأکید بر این‌که بر اساس پژوهشهای اخیر کاهش بطئی و نامحسوسی در سن شروع اولین مصرف در افراد مصرف‌کننده وجود دارد گفت: البته این رقم در مورد مواد مختلف و مصرف‌کننده دایمی بودن، نبودن، متغیر است؛ ولی آن‌چه مسلم است بین ۱۷ تا ۲۲ سالگی، بیش‌ترین سن شروع و ۲۵ تا ۳۵ سالگی بیش‌ترین شیوع وابستگان به سوءمصرف مواد در کشور است. از طرفی فاصله زمانیِ اولین مصرف تا بی‌خانمانی یا اصطلاحاً کارتن‌خوابی (گروهی که نیازمند بیش‌ترین توجه و رسیدگی هستند، نه دستگیری و جمع‌آوری؛ خواه متجاهر نامیده شوند یا نه) به‌شدت کاهش‌یافته و این به معنای لزوم تقویت و گسترش برنامه‌های کاهش آسیب است. وی افزود: کنترل، کاهش و ریشه‌کنی چنین پدیده شومی که ریشه‌های گسترانیده جمیع‌الجهاتی در ابعاد مختلف جامعه و مسایل اجتماعی دارد، نیازمند مشارکت کلی جامعه است و اجتماعی سازی مقابله با اعتیاد باید در برنامه‌ریزیهای آتی بیش‌ازپیش لحاظ شود. امید که با اجتماعی کردن پیشگیری و درمان و کاهش آسیب اعتیاد و مشارکت همه‌جانبه و نقش‌آفرینی مردم و مسؤولین، بتوان گامهای مؤثری در مهار و تدریجاً ریشه‌کنی این معضل ناگوار برداشت. منبع: مهر


نوشته شده توسط:صادق کاخکی - 11476 مطلب
پرینت اشتراک گذاری در فیسبوک اشتراک گذاری در توییتر اشتراک گذاری در گوگل پلاس
بازدید: ۵۰
برچسب ها:
دیدگاه ها

تصویر امنیتی را وارد کنید *